*ระบบประสาท

ระบบประสาท

ความหมายของระบบประสาท

ระบบประสาท  คือ ระบบการตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสัตว์ทำให้สัตว์สามารถตอบสนองต่อสิ่งต่างๆ รอบตัวอย่างรวดเร็ว ช่วยรวบรวมข้อมูลเพื่อให้สามารถตอบ สนองได้  สัตว์ชั้นต่ำบางชนิด เช่น ฟองน้ำ ไม่มีระบบประสาท สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังบางชนิดเริ่มมีระบบประสาท สัตว์ชั้นสูงขึ้นมาจะมีโครงสร้างของระบบประสาทซับซ้อนยิ่งขึ้น

ความสำคัญของระบบประสาท

ระบบประสาท  มีหน้าที่ในการออกคำสั่งการทำงานของกล้ามเนื้อ ควบคุมการทำงานของอวัยวะต่างๆ ในร่างกาย และประมวลข้อมูลที่รับมาจากประสาทสัมผัสต่างๆ และสร้างคำสั่งต่าง ๆ (Action) ให้อวัยวะต่างๆ ทำงาน ระบบประสาทของสัตว์ที่มีสมองจะมีความคิดและอารมณ์ ระบบประสาทจึงเป็นส่วนของร่างกายที่ทำให้สัตว์มีการเคลื่อนไหว (ยกเว้นสัตว์ชั้นต่ำที่ไม่สามารถเคลื่อนไหวได้ เช่น ฟองน้ำ) สารเคมีที่มีฤทธิ์ต่อระบบประสาทหรือเส้นประสาท เรียกว่า สารที่มีพิษต่อระบบประสาท (neurotoxin) ซึ่งมักจะมีผลทำให้เป็นอัมพาต หรือตายได้

1.  ควบคุมการทำงานของอวัยวะภายในร่างกาย ซึ่งระบบประสาทจะมีหน้าที่ควบคุมการทำงานระบบต่างๆ ในร่างกาย โดยกระตุ้นให้ระบบต่อมไร้ท่อผลิตฮอร์โมนแต่ละชนิดที่มีความเฉพาะเจาะจงไปยังอวัยวะเป้าหมายให้สามารถทำงานได้อย่างเต็มที่

2. ควบคุมสภาวะแวดล้อมภายในร่างกายให้อยู่ในสภาวะสมดุล โดยการทำงานร่วมกันของระบบประสาทอัตโนมัติและต่อมไร้ท่อ เพื่อรักษาสภาวะสมดุล (Homeostasis) ของสารละลายต่างๆ ภายในร่างกายให้คงที่ได้จากปัจจัยต่างๆ เช่น อุณหภูมิ ของอากาศรอบตัวหรืออาหารที่รับประทาน โดยภาวะสมดุลที่เกิดขึ้นจากการทำงานร่วมกันของระบบทั้งสองระบบนี้เราจะรู้สึกได้ก็ต่อเมื่อมีสิ่งผิดปกติเกิดขึ้น เช่น ถ้าร่างกายเกิดการติดเชื้อก็จะทำให้เป็นไข้ หรือถ้าพักผ่อนไม่เพียงพอก็จะอ่อนเพลีย  

3. ช่วยให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสรีระร่างกายที่เหมาะสม โดยระบบประสาทมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงทางทางสรีระร่างกายของบุคคล เช่น เมื่อเวลาโกรธจัด อัตราการเต้นของหัวใจจะถี่ขึ้น ความดันโลหิตเพิ่มขึ้น หลอดเลือดที่ไปเลี้ยงกล้ามเนื้อลายขยายตัว รูม่านตาขยาย และการทำงานของระบบทางเดินอาหารลดลง

4.ระบบประสาทที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของร่างกาย ระบบประสาทจะก่อให้เกิดการดำรงชีวิตที่เอื้อต่อการเจริญเติบโตของร่างกาย โดยระบบประสาทมีหน้าที่สำคัญในการคิดวิเคราะห์ เพื่อหารูปแบบในการดำรงชีวิตที่เหมาะสมต่อตนเอง เช่น การเลือกรับประทานอาหารที่เหมาะสมกับความต้องการของร่างกายหรือความสามารถในการดูแลสุขภาพของตนเองให้แข็งแรงสมบูรณ์ มีการเจริญเติบโตที่สมวัย เป็นต้น

5. ระบบประสาทที่มีต่อพัฒนาการที่เหมาะสมกับวัย ทั้งระบบประสาทและระบบต่อมไร้ท่อจะร่วมกันทำให้อวัยวะต่างๆ นั้น มีความพร้อมในการทำหน้าที่ของตนเอง ทั้งนี้เพื่อก่อให้เกิดพัฒนาการที่ถูกต้องตามมา เช่น ในทารกที่มีระดับฮอร์โมนปกติ และมีระบบประสาทสั่งการที่เป็นปกติก็จะมีการเจริญเติบโตและพัฒนาการต่างๆ ที่เหมาะสมกับวัย

อวัยวะที่เกี่ยวข้องระบบประสาท ประกอบด้วย

     1. สมอง (Brain)

     2. ไขสันหลัง (Spinal cord) และ

     3. เส้นประสาท (Nerve)


โครงสร้างของระบบประสาทประกอบไปด้วย สมอง ไขสันหลัง และเส้นประสาท

ที่มา : http://www.med.cmu.ac.th/dept/vascular/human/lesson/lesson5.php

สมองแบ่งเป็น 3 ส่วน คือ

- สมองส่วนหน้า   ได้แก่  ซีรีบรัม (Cerebrum)  ไฮโพทาลามัส (Hypothalamus) ทาลามัส (Thalamus)

- สมองส่วนกลาง 

- สมองส่วนท้าย  ได้แก่  เซรีเบลลัม (Cerebellum) พอนส์ (Pons) เมดุลลาออบลองกาตา (Medulla oblongata)


สมองส่วนหน้า สมองส่วนกลาง และสมองส่วนท้าย

ที่มา : http://www.vcharkarn.com/lesson/1274

ไขสันหลัง

โครงสร้างของไขสันหลังและเส้นประสาทไขสันหลัง

1. ปีกบน (Dorsal horn) เป็นบริเวณรับความรู้สึก

2. ปีกล่าง (Ventral horn) เป็นบริเวณนำคำสั่ง

3. ปีกข้าง (Lateral horn) เป็นบริเวณระบบประสาทอัตโนมัติ

ไขสันหลัง

ที่มา : http://www.il.mahidol.ac.th/e-media/nervous/ch2/chapter2/part_1_2.html

เซลล์ประสาท (Neuron)

เซลล์ประสาทเป็นส่วนที่เล็กที่สุดของระบบประสาท เซลส์ประสาทหนึ่งเซลล์ มีส่วนประกอบที่สำคัญ ดังนี้

          1. ตัวเซลส์ (Cell body) เป็นจุดศูนย์กลางของเซลล์ประสาท ประกอบด้วย นิวเคลียส (nucleus) อยู่ตรงกลางเซลล์ ล้อมรอบด้วยของเหลวที่เรียกว่า ไซโตพลาส (Cytoplast) มีผนังเซลล์ (Cellmembrane) ทำหน้าที่เป็นผนังห่อหุ้มเซลล์

          2. เดนไดรท์ (Dendrite) เป็นเส้นใยที่ยื่นออกจากตัวเซลล์มีหน้าที่รับความรู้สึกมีกิ่งก้านสาขาเป็นแขนงสั้น ๆ มีลักษณะคล้ายรากแขนงของต้นไม้

          3. แอกซอน (Axon) เป็นเส้นใยเดี่ยว ๆ ที่ยื่นออกจากตัวเซลล์ ทำหน้าที่ส่งความรู้สึกของเซลล์นั้นไปยังเซลล์ประสาทตัวอื่น ๆ แอกซอนมีเปลือกหุ้มเรียกว่า ไมอิลินชีท (Myelin sheath) ปลายสุดของแอกซอนเป็นพุ่มต่อกับอวัยวะเรียกเอนด์บลาส (End brust) ใยแอกซอนจะมีความยาวมากเป็นพิเศษ แต่ละเซลล์จะมีเพียงเส้นเดียวเท่านั้น ปลายแขนงย่อยของแอกซอน ทุกแขนงจะมีตุ่มเล็ก ๆ เรียกว่าตุ่มปลายประสาท (Terminal buttons) การทำงานของแอกซอนจะเกิดขึ้น เมื่อตัวเซลล์ได้รับกระแสประสาทความรู้สึกจากเดนไดรท์จากนั้นจะส่งกระแสความรู้สึกนั้นไปยังแอกซอน แล้วแอกซอนจะส่งกระแสประสาทความรู้สึกนั้น ต่อไปยังเซลล์ประสาทตัวอื่น ๆ หรือส่งไปยังอวัยวะต่าง ๆ ที่ต้องการให้เกิดความรู้สึก หรือแสดงปฏิกิริยาตอบสนอง

เซลล์ประสาทในร่างกายอาจแบ่งหน้าที่การทำงานได้ 3 ประเภท ดังนี้

                   3.1. เซลล์ประสาทรับความรู้สึก ทำหน้าที่รับกระแสประสาทจากอวัยวะรับสัมผัส เข้าสู่สมองและไขสันหลัง

                   3.2. เซลล์ประสาทมอเตอร์ ทำหน้าที่นำกระแสประสาทเข้าสู่กล้ามเนื้อทำให้เกิดการเคลื่อนไหว

                   3.3. เซลล์ประสาทเชื่อมโยง เป็นเซลล์ประสาทที่เชื่อมอยู่ระหว่างเซลล์ประสาทรับความรู้สึกและเซลล์ประสาทมอเตอร์

          4. ซิแนปส์ (Synaps) เป็นจุดต่อระหว่างใยแอกซอนของเซลล์ประสาทตัวหนึ่งกับเดนไดรท์ของเซลล์ประสาทอีกตัวหนึ่ง โดยที่เมื่อเซลล์ประสาทตัวหนึ่งส่งกระแสประสาทความรู้สึกเข้าสู่ แอกซอนจนถึงปลายตุ่มประสาทแล้ว กระแสความรู้สึกนั้นจะถูกส่งเข้าสู่บริเวณซิแนปส์ จากนั้นซิแนปส์จะรับกระแสประสาทและส่งต่อไปยังเดนไดรท์ เพื่อเข้าสู่เซลล์ประสาทอีกตัวหนึ่งทันที ซิแนปส์จึงทำหน้าที่เป็นตัวเชื่อมสัญญาณกระแสประสาทระหว่างเซลล์ประสาทตัวหนึ่งกับเซลล์ประสาทอีกตัวหนึ่งนั่นเอง

ระบบประสาท แบ่งออกเป็น 2 ส่วนคือ ระบบประสาทส่วนกลาง (Central Nervous System หรือ CNS) ประกอบด้วยสมองและไขสันหลังและระบบประสาทส่วนปลาย หรือระบบประสาทรอบนอก (Peripheral Nervous System หรือ PNS) ประกอบด้วยเส้นประสาทสมอง (Cranial nerve) และเส้นประสาทไขสันหลัง (Spinal nerve) และระบบประสาทอัตโนมัติ (Autonomic Nervous System หรือ ANS)

ระบบประสาทรอบนอกหรือระบบประสาทส่วนปลาย

ระบบประสาทรอบนอกประกอบด้วยหน่วยรับความรู้สึกทั้งหมด เส้นประสาทที่ติดต่อระหว่างหน่วยรับความรู้สึกกับระบบประสาทส่วนกลาง และเส้นประสาทที่เชื่อมโยงระหว่างระบบประสาทส่วนกลางกับหน่วยปฏิบัติงาน

1.1 ระบบประสาทใต้อำนาจจิตใจ (Voluntary nervous system) หรือ ระบบประสาทโซมาติก (somatic nervous system) ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้อลาย

1.2 ระบบประสาทอัตโนมัติ ( Autononic nervous system) หรือ ระบบประสาทนอกอำนาจจิตใจ ควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้อเรียบระบบประสาทอัตโนมัติประกอบด้วยระบบซิมพาเทติก (Sympathetic system) และระบบพาราซิมพาเทติก (Parasympathetic system)

โครงสร้างของระบบประสาท


Comments